Gleichberechtigung betekent dat alle mensen dezelfde rechten en kansen hebben, ongeacht wie ze zijn. Het is een begrip dat uit het Duits komt en letterlijk „gelijke rechtsgeldigheid“ betekent. In veel landen staat dit principe in de grondwet. Toch is de praktijk vaak anders dan wat er op papier staat. Overal ter wereld zijn er mensen die minder kansen krijgen omdat ze een vrouw zijn, een andere huidskleur hebben of tot een bepaalde groep behoren. Dat maakt dit onderwerp actueler dan je misschien denkt.
Wat gelijke rechten in de wet betekenen
In Duitsland staat in artikel 3 van de Grondwet: „Mannen en vrouwen zijn gelijkgerechtigd.“ Dit werd al in 1949 vastgelegd, vlak na de Tweede Wereldoorlog. De gedachte daarachter is simpel: niemand mag benadeeld of bevoordeeld worden vanwege zijn of haar geslacht, afkomst, taal, geloof of politieke overtuiging. Ook de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, aangenomen in 1948 door de Verenigde Naties, benadrukt dat alle mensen vrij en gelijk in waardigheid worden geboren. Deze wettelijke basis is belangrijk, want zonder zo’n fundament is het veel moeilijker om op te komen voor mensen die onrecht ervaren.
Het verschil tussen wet en werkelijkheid
Dat iets in een wet staat, wil niet zeggen dat het ook zo werkt in het dagelijks leven. Vrouwen verdienen in veel landen gemiddeld minder dan mannen voor hetzelfde werk. Dit noemen we de loonkloof. In Nederland bedraagt dit verschil nog altijd zo’n twaalf procent. Meisjes in sommige landen mogen niet naar school of mogen niet zelf kiezen met wie ze trouwen. Mensen met een migratie achtergrond maken minder kans op een uitnodiging voor een sollicitatiegesprek, ook als ze dezelfde opleiding hebben. Deze voorbeelden laten zien dat formele gelijkheid, de regels op papier, niet automatisch leidt tot gelijkwaardigheid in het echte leven. Daar is meer voor nodig.
Waarom gelijkwaardigheid iedereen ten goede komt
Onderzoek laat keer op keer zien dat samenlevingen beter functioneren als iedereen mee kan doen. Als vrouwen dezelfde toegang hebben tot onderwijs en werk als mannen, groeit de economie. Als kinderen in alle delen van de wereld naar school kunnen, neemt armoede af. Organisaties met een diverse samenstelling, denk aan mensen met verschillende achtergronden, leeftijden en perspectieven, nemen betere beslissingen. Dit is niet alleen eerlijk, het is ook slim. Gelijkwaardigheid is dan ook geen doel op zich, het is een middel om een stabielere en rechtvaardigere samenleving te bouwen waar meer mensen van profiteren.
Wat jij kunt doen aan ongelijkheid
Veel mensen denken dat ongelijkheid een groot, ver weg probleem is. Toch begint verandering vaak dichtbij. Let eens op hoe er in jouw omgeving gepraat wordt over meisjes en jongens, over mensen met een andere achtergrond, of over mensen met een beperking. Spreek iemand aan als je merkt dat een ander oneerlijk behandeld wordt. Steun organisaties die werken aan gelijke kansen wereldwijd. Informeer jezelf over onderwerpen als racisme, seksisme en discriminatie, want kennis helpt je om bewuster keuzes te maken. Kleine stappen kunnen samen grote veranderingen in gang zetten. Iedereen heeft een rol in een eerlijkere wereld, ook jij.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen gelijkheid en gelijkwaardigheid?
Gelijkheid betekent dat iedereen precies hetzelfde krijgt. Gelijkwaardigheid betekent dat iedereen krijgt wat hij of zij nodig heeft om dezelfde kansen te hebben. Iemand in een rolstoel heeft bijvoorbeeld een helling nodig, geen trap, om gelijke toegang te krijgen. Gelijkwaardigheid houdt rekening met verschillen tussen mensen.
Hoe zit het met gelijke rechten voor mannen en vrouwen in Nederland?
In Nederland zijn mannen en vrouwen wettelijk gelijkgesteld. Toch zijn er nog grote verschillen in de praktijk. Vrouwen werken vaker in deeltijd, verdienen gemiddeld minder en zijn ondervertegenwoordigd in topfuncties. De overheid en bedrijven werken aan maatregelen om deze verschillen te verkleinen, maar het gaat langzaam.
Heeft Gleichberechtigung ook betrekking op andere groepen dan vrouwen?
Ja, het principe van gelijke rechten geldt voor alle mensen, niet alleen voor vrouwen. Het gaat ook om gelijke behandeling op basis van leeftijd, seksuele geaardheid, religie, afkomst en beperking. Discriminatie op al deze gronden is in veel landen bij wet verboden, ook al komt het in de praktijk nog veel voor.
Vanaf welke leeftijd kun je meedoen aan de strijd voor gelijke rechten?
Jongeren van alle leeftijden kunnen bijdragen aan een eerlijkere samenleving. Kinderen en tieners kunnen al bewust omgaan met hun eigen gedrag, opkomen voor anderen op school en zich informeren over onrecht in de wereld. Veel jongerenorganisaties bieden mogelijkheden om actief betrokken te zijn bij thema’s als gelijkheid en mensenrechten.