De Wechseljahre, zoals de overgang ook wel in het Duits wordt genoemd, is een periode die elke vrouw op een andere manier ervaart. Sommige vrouwen merken er weinig van, terwijl anderen last hebben van hevige klachten die hun dagelijks leven beïnvloeden. De overgang is geen ziekte, maar een natuurlijk proces waarbij het lichaam langzaam minder oestrogeen aanmaakt. Dit hormoon speelt een grote rol in veel lichaamsprocessen, en als de aanmaak afneemt, merkt je lichaam dat op allerlei manieren. Gemiddeld begint dit proces rond het vijftigste levensjaar, maar voor sommige vrouwen al eerder. Het goede nieuws is dat er veel dingen zijn die helpen om deze periode soepeler door te komen.
Wat er in het lichaam verandert tijdens de overgang
Tijdens het klimakterium, een ander woord voor deze levensfase, daalt het oestrogeengehalte in het bloed geleidelijk. Dit heeft gevolgen voor veel systemen in het lichaam tegelijk. De menstruatie wordt onregelmatiger en stopt uiteindelijk helemaal. Tegelijk verandert de manier waarop het lichaam warmte regelt, wat leidt tot opvliegers en nachtelijk zweten. Ook de slaap wordt slechter, en veel vrouwen voelen zich overdag moe en prikkelbaar. Verder kan de botdichtheid afnemen, wat het risico op botontkalking vergroot. De huid en slijmvliezen worden droger omdat oestrogeen ook die weefsels vochtig houdt. Al deze veranderingen hangen met elkaar samen en hebben dezelfde oorzaak: de hormonale omschakeling die het lichaam doormaakt.
De meest voorkomende klachten op een rij
Opvliegers zijn misschien wel de bekendste klacht. Ze ontstaan doordat de warmteregeling in de hersenen verstoord raakt door het lagere oestrogeengehalte. Plotseling voel je een golf van warmte door je lichaam trekken, je gezicht kleurt rood en je begint te zweten. Dit kan zowel overdag als ’s nachts gebeuren. Slaapproblemen volgen dan ook vaak als gevolg, omdat nachtelijk zweten je wakker maakt. Naast deze lichamelijke klachten hebben veel vrouwen ook last van stemmingswisselingen, vergeetachtigheid en concentratieproblemen. Gewichtstoename is een andere veelgehoorde klacht, vooral rond de buik. Dit komt doordat het lichaam vet anders opslaat als het oestrogeengehalte daalt. Vaginale droogheid kan seksueel contact pijnlijk maken en hoort ook bij de klachten die vrouwen in deze fase ervaren.
Voeding en leefstijl maken een groot verschil
Wat je eet heeft invloed op hoe je je voelt tijdens de overgang. Eiwitrijke voeding helpt om spiermassa te behouden, want spieren verbranden calorieën en houden het gewicht stabiel. Voedingsvezels zijn ook belangrijk: zo’n dertig gram per dag helpt de spijsvertering op gang te houden. Volkoren granen, noten en peulvruchten zijn goede bronnen hiervan. Fyto-oestrogenen, stoffen die van nature in soja, lijnzaad en kikkererwten voorkomen, lijken bij sommige vrouwen opvliegers te verminderen. Granaatappel en salie worden al eeuwenlang gebruikt als kruidenmiddelen bij overgangsklachten, en er zijn aanwijzingen dat ze een positief effect hebben. Minder cafeïne en alcohol drinken kan ook helpen, omdat die stoffen opvliegers kunnen uitlokken. Bewegen is net zo belangrijk als eten: regelmatige lichaamsbeweging verbetert de slaap, stabiliseert de stemming en beschermt de botten. Krachttraining is hierbij extra waardevol, omdat het botdichtheid ondersteunt.
Medische behandelingen en andere ondersteuning
Als klachten ernstig zijn en de kwaliteit van leven sterk verminderen, kan een arts helpen. Hormoontherapie is een van de bekendste medische behandelingen. Hierbij worden hormonen toegediend om het tekort aan te vullen. Dit verlicht klachten vaak snel en goed, maar het is niet voor iedereen geschikt. Vrouwen met bepaalde aandoeningen, zoals borstkanker in de familie, overleggen dit altijd goed met een arts. Er bestaan ook medicijnen zonder hormonen die helpen bij opvliegers of slaapproblemen. Naast medische hulp kunnen ontspanningstechnieken zoals yoga of meditatie de stemmingswisselingen verminderen. Praten over wat je doormaakt, met vrienden, een therapeut of in een lotgenotengroep, kan enorm opluchten. De overgang is namelijk niet alleen een lichamelijk proces, maar raakt ook hoe je je voelt over jezelf en je lichaam. Goede informatie en een ondersteunend netwerk maken een groot verschil in hoe je deze fase beleeft.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duren de overgangsklachten gemiddeld?
De duur van overgangsklachten verschilt sterk per persoon. Gemiddeld duren ze vier tot zeven jaar, maar sommige vrouwen hebben er langer last van. Opvliegers en slaapproblemen beginnen vaak al voor de laatste menstruatie en kunnen nog jaren daarna aanhouden.
Kunnen vrouwen ook op jonge leeftijd in de overgang komen?
Ja, dat is mogelijk. Als de overgang voor het veertigste levensjaar begint, spreekt men van een vervroegde overgang. Dit kan erfelijk zijn, maar ook het gevolg van een medische ingreep zoals het verwijderen van de eierstokken. Een arts kan dit vaststellen via bloedonderzoek.
Heeft de overgang ook invloed op het hart?
Ja, het risico op hart- en vaatziekten neemt toe na de overgang. Oestrogeen heeft een beschermend effect op de bloedvaten, en als dit hormoon wegvalt, worden de vaten kwetsbaarder. Gezond eten, voldoende bewegen en niet roken helpen dit risico te beperken.
Kan stress de klachten erger maken?
Stress kan overgangsklachten inderdaad verergeren. Opvliegers, slaapproblemen en stemmingswisselingen worden allemaal beïnvloed door hoe gespannen je bent. Ontspanningsoefeningen, voldoende slaap en tijd voor jezelf nemen helpen om de klachten draaglijker te maken.